ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

فرضیه‌ی زمین‌ساخت پهنه‌ای‌ (Plate tectonic)- ادامه
ساعت ۱۱:٠٠ ‎ق.ظ روز شنبه ٢ بهمن ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، زمین‌ساخت ، plate tectonic

فرضیه‌ی زمین‌ساخت پهنه‌ای‌ (Plate tectonic)- ادامه

یکی دیگر از دلایلی که ثابت می‌کند ایران با عربستان، جنوب ترکیه و سالت رنج پاکستان در دوره‌ی کامبرین به‌یکدیگر پیوسته بوده‌اند وجود رسوب‌های ماسه‌سنگی قرمز رنگی است که آن‌ها را در ایران به‌نام تشکیلات لالون می‌شناسیم و در عربستان به‌نام ماسه‌سنگ‌های ساق Seag معروف‌اند. علاوه براین سنگ‌های هم‌زمان و با همین رخساره در ترکیه به‌نام سازند سادان Sadan در پاکستان به‌نام ماسه‌سنگ کهوره Khewera و در اردن به‌نام ماسه‌سنگ‌های قویره Qweira به‌خوبی شناخته شده‌اند.


بنابر این می‌توان نتیجه گرفت که دوره‌ی کامبرین پیشین نیز تمام این قسمت‌ها به‌یکدیگر پیوسته بوده‌اند و اگر عربستان و سالت رنج را نیز جزو ابرقاره‌ی گندوانا به‌شمار آوریم، تمام ایران و قسمت‌هایی از ترکیه و همچنین اردن نیز متعلق به این قاره بوده‌اند و خط به‌هم رسیدن دو ابرقاره را بایستی در جای دیگر جستجو کرد.

البته این موضوع به‌وسیله‌ی دلیل‌های فسیل‌شناسی نیز نیرومندتر می‌شود. چرا که برخی از بی‌مهرگان کامبرین پیشین که در ایران یافت شده‌اند خیلی نزدیک‌تر و همانند با فسیل‌هایی هستند که در ابرقاره‌‌ی گندوانا یافت شده‌اند و نه در ابرقاره‌ی اوراسیا.
 
با توجه به همین دو موضوع می‌توان پذیرفت که فرضیه‌ی جدا بودن زاگرس از دیگر قسمت‌های ایران فرضی بیش نیست و سنگ‌های کامبرین میانی و زیرین و حتی اوردویسین نیز که در کوه‌های شمال زاگرس یافت شده‌اند شباهت بسیار زیادی با بقیه‌ی قسمت‌های ایران دارند و بنابراین جدایی موهوم در تمام دوره‌‌ی کامبرین و اردویسین نیز مطرح بوده است.

سنگ‌های آهکی پرمین که در زاگرس گسترش زیادی دارند خیلی شبیه سنگ‌های آهکی در قسمتی از ایران مرکزی، البرز و آذربایجان می‌باشند و این موضوع نیز می‌تواند در مورد پیوسته بودن زاگرس، قسمت‌های دیگر ایران در دوره‌ی پرمین دلیل مناسبی باشد.

 موضوع دیگر نادیده گرفتن چگونگی پیاپی بودن رخدادها است. چنانچه بپذیریم که به‌هم رسیدن در صفحه‌ی زمین‌ساختی شمال و جنوب در اواخر دوره‌ی کرتاسه انجام شده است می‌بایست بیش‌تر سنگ‌های بازیک و اولترابازیک و رادیولاریت‌ها نیز در همین زمان در کنار سنگ‌های رسوبی دیگر قرار گرفته باشند و حال آن‌که سن سنگ‌های رسوبی این مجموعه در عمان و نیریز قدیمی‌تر از ناحیه‌ی باختران (کرمانشاه) می‌باشد و در این‌صورت لازم است برخورد دولبه در قسمت‌های جنوب‌شرقی زاگرس زودتر عملی شده باشد. این موضوع لازم است اثر زمین‌ساختی و حتی چینه‌شناسی نیرومندتری را در ناحیه‌ی جنوب‌شرقی نسبت به ناحیه‌ی باختران به‌وجود آورده باشد. (مانند چین‌خوردگی در رخدادهای خشکی‌زایی) ولی می‌دانیم که چنین تفاوت‌ها تاکنون شناخته نشده است و به‌علاوه گروهی از زمین‌شناسان عقیده دارند که دو ابرقاره هنوز در دریای عمان به‌یکدیگر نرسیده‌اند و اقیانوس تتیس همچنان وجود دارد (به‌صورت دریای عمان و دریای عربستان و ...).