ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

وضع ساختمانی ایران در دوره‌های مختلف زمین‌شناسی
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، وضع ساختمانی ، دوره‌ زمین‌شناسی

وضع ساختمانی ایران در دوره‌های مختلف زمین‌شناسی
 
پی‌سنگ پره‌کامبرینPrecamberian basement

در مناطقی از ایران مرکزی دلایل کافی برای وجود حرکات کوهزایی Assyntic وجود دارد، برای مثال می‌توان دگرشیبی بین رسوبات اینفراکامبرین را در ناحیه‌ی کرمان دلیلی بر وجود حرکات کوهزایی Assyntic دانست و همچنین در ناحیه‌ی بافق یزد یک‌سری رسوبات پره‌کامبرین دگرگون شده به‌وسیله‌ی تشکیلات اینفراکامبرین غیردگرگون پوشیده شده است. بنابراین دگرگونی حاصله در پره‌کامبرین نشانه‌ی حرکات شدید تکتونیکی در آن زمان به‌شمار می‌آید.


در البرز مرکزی و در آذربایجان نیز دگرشیبی مشخصی بین تشکیلات اینفراکامبرین و پره‌کامبرین وجود ندارد ولی مرز این دو کاملاً مشخص بوده و با تغییر سریع رخساره‌ی رسوبات همراه است و می‌توان این مرز را Trangsressive و به‌صورت دگرشیبی تصور نمود ولی نفوذ گرانیت دوران Doran در تشکیلات پره‌کامبرین که قبل از رسوبگذاری تشکیلات بایندر اتفاق افتاده فعالیت‌های تکتونیکی Assyntic را در این قسمت از ایران تأیید می‌نماید.

وضع ساختمانی ایران در دوران اول

در طول اینفراکامبرین تا اواسط تریاس یک نوع آرامش تکتونیکی در ایران حکم‌فرما بوده است که رسوبات Epicontinental و قاره‌ای و کولابی در یک محیط پلت‌فرمی رسوب نموده‌اند ولی فعالیت ماگماتیزم منحصراً مربوط به خروج مواد آتشفشانی در اینفراکامبرین که بیش‌تر از نوع آسیدی است و دایک‌های بازیک در اوایل دوران اول و مقداری گدازه‌های بازالتی مربوط به دونین و پرمین بالا می‌باشد. ولی دلایل مبنی بر وجود توده‌های نفوذی وجود ندارد. رسوبات اینفراکامبرین و دوران اول 3 تا 4 هزار متر ضخامت داشته و با چندین نبود رسوبی همراه است. فقط در ناحیه‌ی شیرگشت (شمال طبس) ضخامت این رسوبات به 7 هزارمتر بالغ می‌گردد که کاملترین مقطع رسوبی دوران اول در خاورمیانه می‌باشد. این رسوبات احتمالاً در یک گرابن مربوط به پره‌کامبرین انباشته شده است.

حرکات خشکی‌زایی Epirogenic دوران اول

نبود چینه‌ای و همچنین تغییرات زیاد در ضخامت تشکیلات رسوبی ناشی از حرکات خشکی‌زایی در دوران اول می‌باشد که با چندین پس‌روی و پیش‌روی دریا همراه بوده است ولی دلایل کافی برای ثبوت حرکات کوهزایی تا به‌حال به‌دست نیامده است. حرکات خشکی‌زایی دوران اول با فازهای کوهزایی اوراسیا در طول دوران اول یعنی کالدونین و هرسی‌نین مطابقت دارد. مهم‌ترین حرکت خشکی‌زایی قبل از دونین میانی به‌وقع پیوسته است که نبود چینه‌شناسی آن در ناحیه‌ی طبس و البرز شرقی ناچیز بوده ولی در البرز مرکزی نبود چینه‌ای در رسوبات قسمتی از دونین و سیلورین مشاهده‌ می‌شود.
 در جنوب آذربایجان نبود چینه‌ای فاصله‌ی زمانی بیش‌تری را شامل می‌شود به‌طوری‌که علاوه بر رسوبات سیلورین و دونین آثاری از کربونیفر نیز مشاهده نشده است. در شمال‌غرب ارومیه و همچنین در جنوب غرب مهاباد دگرشیبی زاویه‌ای محسوس در پایین پرمین مشاهده شده که تنها دلیل این دگرشیبی تأثیر حرکات کوهزایی دوران اول در ایران می‌باشد که این حرکات را به‌احتمال می‌توان به هرسی‌نین مربوط  دانست.