ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

واحدهای شکل زمین‌ساختی ایران (بخش پایانی)
ساعت ٢:٤٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٧ مهر ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، زمین‌ساخت

واحدهای شکل زمین‌ساختی ایران (بخش پایانی)

5- ارتفاعات البرز:

این منطقه‌ی کوهستانی مرتفع از شرق آذربایجان آغاز، شمال تهران را پیموده و خراسان شمالی را پوشانده به داخل خاک افغانستان کشانده می‌شود. از نقطه نظر چینه‌شناسی و تکتونیک این منطقه بسیار شبیه ایران مرکزی است. یعنی با همان حالت پیچیده از پرکامبرین و ردیفی مشابه با انفراکامبرین تا تریاس بدون دگرشیب است ولی در آن نبود لایه‌های چینه‌شناسی نیز شناخته شده است. وضع این منطقه مبین یک سطح مسطح و عدم کوهزایی‌های پالئوزوئیک است. 


اختلاف عمده‌ای که بین ایران مرکزی و البرز وجود دارد عبارت است از آن‌که البرز نسبت به ایران مرکزی کمتر مورد جابجایی‌ها قرار گرفته است به‌طوری‌که چین‌خوردگی‌های اواخر دوره‌ی ژوراسیک و اوایل کرتاسه در این ناحیه وضع دگرشیب نداشته است. همچنین در این دوره در البرز جابجایی‌ها همراه با گرانیت نفوذی و متامورفیزم نبوده درحالی‌که در ایران مرکزی این پدیده‌ها در این دوره دنبال می‌شود. باید گفت که قبل از اولین جابجایی‌های کوهزایی اواخر کرتاسه و اوایل پالئوسن یک رشته کوه به‌نام "پیش از البرز" وجود داشته است که این رشته کوه به‌صورت یک سد و مانع محکمی بین فرورفتگی ایران مرکزی در جنوب و فرورفتگی خزر- آرال در شمال توسعه می‌یابد.

 در رشته کوه البرز یک رویهم‌رفتگی به‌سوی جنوب و همچنین یک رویهم‌رفتگی بسیار تند به‌سمت شمال و برروی دامنه‌ی شمالی شناخته شده است.

گسله‌های معمولی و چین‌ها در مورفولوژی این رشته نقش عمده‌ای دارند و باید اضافه کرد که شدت چین‌خوردگی همواره به‌سوی گودال خزر کاسته می‌شود.

6- قطعه‌ی لوت:

در مطالعه‌‌ی ایران شرقی یک توده‌ی سخت و محکمی که در جهت شمال و جنوب گسترده شده است می‌توان تشخیص داد که به‌وسیله‌ی رشته کوه‌های مرکزی ایران محصور گشته است و به‌احتمال زیاد گودال جزموریان به‌وسیله‌‎ی سنگ‌های آتشفشانی کوه بزمان از این قطعه‌ی بزرگ جدا گشته است و در غیر این‌صورت می‌توان دنباله‌ی این توده‌ی سخت را تا جنوب ایران تعقیب کرد.

ناحیه‌ی شمال این قطعه به‌وسیله‌ی گسل نیبند و رشته کوه شتری (در طبس) به دو قطعه تقسیم می‌شود؛ قطعه‌ی اول در غرب طبس و قطعه‌ی دوم آن که در شرق قرار دارد قطعه‌ی اصلی لوت را تشکیل می‌دهد. این دو قطعه از تشکیلات مزوزوئیک افقی مانند و سنگ‌های آتشفشانی دوره‌ی پالئوژن ساخته شده که نشان‌دهنده‌ی عدم جابجایی‌های کوهزایی آلپی دوران سوم می‌باشد.