ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

چینه شناسی ایران (3)
ساعت ٩:٤۳ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢ مهر ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، چینه‌شناسی ایران

چینه‌شناسی ایران

تشکیلات دوران دوم در ایران:

تریاس: در بیشتر قسمت‌های ایران تشکیلات دوران دوم زمین شناسی بعد از یک دوره کوتاه فرسایشی در پایان دوره پرمین با رسوبات دریایی عمیق و آهک‌ها و دولومیت‌ها آغاز می‌گردد.


ردیف تریاس در بیشتر جاها با سنگ آهک‌های نازک لایه شیل‌های آهکی دارای فسیل دوکفه‌ای‌ها بخوبی مشخص است. در ناحیه طبس(نایبند) ضخامت دولومیت‌های تریاس به 1000 متر می‌رسد و در روی آن‌ها حدود 2800 متر ماسه سنگ‌ها، شیل‌ها و سنگ آهک‌های نازک قرار دارد که همان اواخر تریاس را تشکیل می‌دهند.

ژوراسیک: بخش زیرین ردیف ژوراسیک در ایران مرکزی، شمالی و شرقی بطور عمده از رخساره ماسه سنگ و شیل(تشکیلات شمشک) که ذغال سنگ و فسیل گیاهی دارد بسط یافته است.

در ژوراسیک فوقانی نهشته‌های آهکی غلبه دارد(تشکیلات دلیچای، سنگ آهک لار، تشکیلات آبیک در البرز، تشکیلات مزدوران در کپت داغ، تشکیلات قلعه دختر، سنگ آهک اسفندیار در شرق ایران). سنگ آهک ژوراسیک بالایی در ناحیه کرمان- طبس با سنگ‌های تبخیری همراه است(تشکیلات نمک، رخساره گچ).

در قسمت عمده ایران مرکزی و شرقی، دوره ژوراسیک با یک فاز چین خوردگی و خروج از آب که در جاهایی با نفوذ گرانیت و دگرگونی سبک همراه بوده پایان پذیرفته است.

بزرگترین ضخامت مقطع ژوراسیک در حدود 8 کیلومتر در فرورفتگی ناو شکل زرند شمال‌غربی کرمان اندازه‌گیری شده است. در قسمت‌هایی از غرب ایران مرکزی و غربی و البرز نهشته‌های ژوراسیک میانی- بالایی یافت نمی‌شود و فقط به وجود مقدار کمی از سنگ‌های ژوراسیک در آذربایجان شمالی پی برده‌اند.

کرتاسه:

در شمال ایران کامل‌ترین مقطع‌هایی از کرتاسه در رشته کوه کپت داغ در مرز ایران و ترکمنستان پیدا شده است. سنگ‌های آن عبارت‌ است از شیل‌های دریایی، مارن‌ها، سنگ آهک‌هاو با اهمیت کمتری ماسه سنگ‌ها. این ردیف به ضخامت‌هایی بیش از 3000 متر می‌رسد.

در کوه‌های البرز و دورتر به‌سوی جنوب سنگ‌های کرتاسه که به‌طور عمده از سنگ آهک و مارن است گسترش دارد ولی مقاطع آن‌ها ناقص‌تر است.

در بلوچستان و در نواحی محدودی از ایران شرقی، مرکزی و شمال‌غربی تجمع ویژه و درهم و برهمی از سنگ آهک‌های پلاژیک، رادیولاریت‌ها، اوفیولیت‌ها و تخته سنگ‌های گوناگون شناخته شده که کالردملانژ(مخلوط سنگ‌های رنگارنگ) نام گرفته است و اکثر مؤلفان آن‌را به کرتاسه بالایی نسبت داده‌اند.