ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

چینه شناسی ایران (4)
ساعت ٢:٥٠ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٩ مهر ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، چینه‌شناسی ایران

چینه‌شناسی ایران
 

دوران سوم:

از مشخصات عمده این دوران آن است که به‌دنبال پایان کرتاسه حرکات کوه‌زایی نوع آلپی آغاز شده و رسوبات دوران سوم با نهشته‌های کنگلومرایی در قاعده(به‌استثنای زاگرس) بر روی تشکیلات قبلی قرار گرفته‌اند. بنابر این انواع رسوبات و مشخصات آن‌ها در نقاط مختلف ایران به‌صورت‌های گوناگون است. ولی دو دسته از آن‌ها کاملاً مشخص بوده و از نقطه نظر تکتونیک نیز متمایزند. یکی همان زاگرس و دیگری بقیه ایران است.


در زاگرس رسوبات دوران سوم به‌صورت منظم رسوبات دوران اول را دنبال می‌کند و این رسوبات همواره در ژئوسنکلینالی که در آغاز دوره پرمین وجود داشت انباشته شده است.

در بقیه ایران، رسوبات دوران سوم مشخصات بری دارد و به‌علاوه در آن نبود چینه‌شناسی نیز به‌ویژه در اوایل ائوسن و اولیگوسن دیده می‌شود.

برای بهتر روشن شدن مسئله در زیر ترتیب سیستم‌های این دوران را بررسی می‌کنیم:

تشکیلات ائوسن:

همان‌طور که ذکر شد در زاگرس رسوبات ائوسن، رسوبات کرتاسه بالایی را دنبال می‌کند و این رسوبات در یک محیط دریایی گذاشته شده‌اند و شامل مارن‌ها و آهک‌های ماسه‌ای که از فسیل‌های مخصوص به‌ خود بسیار غنی هستند می‌باشد.

در ایران مرکزی، البرز و هم‌چنین در شرق ایران، رسوبات ائوسن اغلب به‌صورت دگرشیب زاویه‌دار بسیار مشخص روی تشکیلات قبلی قرار گرفته‌اند.، این وضع رسوب‌گذاری نشان دهنده شرایط بری و یا یک محیط رسوب‌گذاری در یک دریای کم عمق می‌باشد.

در این عصر یک حادثه بسیار مهم مشخص است: فعالیت آتشفشانی زیردریایی که با تراکم فراوان توف‌ها و سنگ‌های آتشفشانی به رسوبات دوره ائوسن ضخامتی بیش از چندین هزار متر داده است.

اولیگوسن:

زاگرس در این دوره به‌صورت دریایی آرام بوده و رسوبات آن در این منطقه آهکی است که به‌نام آهک‌های آسماری نامیده می‌شود. این سطوح آهکی از نقطه نظر ذخایر نفتی بسیار مهم است زیرا این لایه‌ها تقریباً مجموع بستره‌های نفتی جنوب ایران را در بر می‌گیرند.

در ایران مرکزی الیگوسن با پیشروی دریا بر روی ائوسن آغاز می‌گردد و تشکیلات کنگلومرایی در قاعده را نیز همراه می‌باشد.

در ناحیه البرز و آذربایجان شرقی، رسوبات این دوره دنباله رسوبات ایران مرکزی و این رسوبات در این نواحی از ماسه سنگ‌ها و رسوبات تخریبی که به‌نام تشکیلات کاسپین نامیده می‌شود تشکیل شده‌اند.

میوسن:

آهک‌های زاگرس و تشکیلات ایران مرکزی تا میوسن میانی تعقیب می‌شوند. کم کم محیط تبدیل به محیط بری می‌گردد و رسوبات به‌صورت ماسه سنگی و کنگلومرا در می‌آید. رسوبات اخیر در زاگرس به‌نام تشکیلات فارس و در ایران مرکزی به‌نام:
(Upper red formation (U.R.F نامیده می‌شود. ضخامت رسوبات میوسن در زاگرس از چندین صدمتر تا چندین هزار متر تغییر می‌کند و در ایران مرکزی نیز این تغییر از صدها متر به هزاران متر می‌رسد.

پیلوسن:

بر روی لایه‌های قرمز، کنگلومراها، ماسه سنگ‌های سرخ، سنگ جوش‌های ضخیم پلیوسن قرار می‌گیرد.

(کنگلومرای بختیاری) -در حوزه رسوبی مرکزی- شمال‌غربی جوان‌ترین نهشته‌هایی که ضخامت آن‌ها از راه فسیل شناسی تعیین شده عبارت است از لایه‌های استخوان فسیل‌دار مراغه و لایه‌های دریاچه‌ای دارای فسیل ماهی آذربایجان، در زاگرس تشکیلات پلیوسن بیش از 1000 متر ضخامت دارد که تقریباً به‌حالت افقی بر روی تشکیلات فارس جای گزیده. در ایران مرکزی در قسمت بالای احتمالاً تشکیلات بختیاریقرار گرفته است.

فرماسیون‌های آبرفتی چین‌خورده اطراف تهران نیز شاید قسمت پایینی‌شان معادل فرماسیون بختیاری باشد.

کلیه سنگ‌های آبرفتی دوران چهارم که روی این ناحیه را می‌پوشاند چین‌خوردگی و شکستگی پیدا کرده‌اند.