ژئومورفولوژی ایران

geomorphology of iran

آب و هوا و تحولات آن در دوران چهارم(4)
ساعت ۱:۳٥ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٤ مهر ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: ایران ، ژئومورفولوژی ، تحولات آب و هوا ، دوران چهارم

آب و هوا و تحولات آن در دوران چهارم

فرسایش ناهمواری‌ها:

برای درک وسعت و عظمت تأثیر چنین جریاناتی در پیدایش وضع فعلی فلات ایران کافی است که وسعت و عظمت فرسایش زمین را مورد توجه قرار دهیم.

پروفسور رابرت.ج. برید وود در مقاله‌ای تحت عنوان "ماقبل‌التاریخ خاور نزدیک" می‌نویسد: "وضع عمده تاریخ مورفولوژی این ناحیه در عهد پلیوستسن عبارت از فرسایش سطح ناهمواری‌ها و تراکم رسوبات حاصله است که گاهی به‌میزان زیاد صورت گرفته است".


م.پ.پتروف در کتاب "مشخصات جغرافیای طبیعی ایران" می‌نویسد: "در دوران چهارم فرسایش خشکی‌ها و ناهمواری‌ها زیادتر شده و محصول فرسایش در پای دامنه‌ها و دره‌ها به‌جای نهاده شده و آن‌ها را پر کرده است. نهشته‌های دوران چهارم و آبرفت رودخانه‌ها  و سیلاب‌ها و رسوبات دریاچه‌ای و برکه‌ای هم در دشت‌ها و هم در دره‌های بین کوهی و زمین‌های گسترده و وسیع تشکیل داده است که جنس آن‌ها از قلوه سنگ‌ها و ماسه‌ها و مواد نرم و ریز دیگر می‌باشد. اگرچه وضع کنونی آب و هوای ایران خشک و یا نیمه خشک است ولی در ساختمان زمین‌شناسی آن عمل فرسایش غلبه دارد. فعالیت و تأثیر آب‌های جاری را حتی می‌توان در مرکز دشت‌ها و کویرهای مرکزی ایران مشاهده نمود، گو این‌که در حال حاضر آب وجود ندارد لیکن اثرات آن‌ها کاملاً نمایان است".

 ژاک دومرگان در کتاب "زمین‌شناسی ایران" می‌نویسد: "متعاقب بالا آمدگی فلات ایران عمل آب‌ها با خشونتی باور نکردنی انجام یافته است. حاصل و آثار آن‌ها را در پای رشته جبال به‌صورت طبقات سنگ ریزه‌هایی که گاهی به 300 تا 400 متر می‌رسند می‌بینیم. وسعت و عظمت فرسایشی که در عهد چهارم در قسمت‌های مختلف آسیای جنوب غربی روی داده بالاخص در سرزمین بین النهرین چشم‌گیر است".

دکتر.ژ.کنتنو در کتاب خود به‌نام "طوفان بابلی" تحت عنوان "توضیحات طبیعی طوفان" می‌نویسد: "در هزاره چهارم قبل از میلاد زمانی که تمدن کشور سومری تشکیل می‌یافت خلیج فارس در حدود 150 کیلومتر بیش‌تر از حد امروزی خود به‌طرف جلگه‌های فعلی بین النهرین امتداد داشت و رودهای دجله و فرات هرکدام به‌طور جداگانه وارد خلیج مزبور می‌شدند. کلیه زمین‌هایی که از آن زمان تا به‌حال تشکیل یافته به‌واسطه طغیان‌های این دو رودخانه حمل شده است. به‌علاوه حفاری‌هایی که در این مناطق انجام شده نشان می‌دهد که خلیج فارس تا حدود 150 کیلومتر شمالی‌تر از حد فعلی خود امتداد داشته که سومری‌ها در آن‌جا ساکن بوده‌اند. باید تا سرزمین هیت که دو رودخانه از فلات خارج می‌شوند حدود 600 کیلومتر حساب کرد. کلیه این مسافت توسط آبرفت‌های این رودخانه تشکیل شده است".

در مورد آذربایجان م.پ. پتروف می‌نویسد: "آذربایجان شمالی برخلاف البرز طبقات محصور کم‌تر دارد و شستشوی سطحی در مواد آن بیش‌تر روی داده به‌قسمی که در بعضی نقاط اعماق لایه‌های بلورین درونی برهنه شده و در سطح زمین دیده می‌شود. عمل فرسایش به‌مدت طولانی با توجه به نوسانات جوی موجب تغییرات مهمی در شکل ناهمواری‌های ایران زمین شده است. با توجه به این نوسانات آب و هوایی و با ازبین رفتن جنگل برکه‌ها و بوته زارها و مراتع مواد ابرفتی عظیمی حاصل گشته که به‌آسانی دریاچه‌ها را پر کرده و از بین برده‌اند. و به‌احتمال قوی فلات ایران تا زمان‌های نسبتاً جدید تاریخی از حیث دارا بودن دریاچه‌های کوچک و برکه‌ها و غیره به‌مراتب غنی‌تر از امروز بوده است".